Architectuur in Ganshoren en Koekelberg

Als je een wandeling maakt in Ganshoren, kun je niet om het prachtige Kasteel de Rivieren heen, gelegen in een prachtige omgeving. Het kasteel, van middeleeuwse oorsprong (12e eeuw), ging over van eigenaar naar eigenaar en onderging een aantal verbouwingen en werken, maar behield zijn Ancien Régime-karakter. Het domein is momenteel eigendom van een bedrijf dat privé-evenementen organiseert. (Kasteeldreef 66)

Na het verlaten van het kasteeldomein slenter je nog even door de tuinwijk Het Heideken, in 1920 ontworpen door architect en stedenbouwkundige Jules Ghobert. Ken je het concept van de tuinwijk? Het idee is betaalbare woningen te creëren voor mensen met een bescheiden inkomen, zonder in te boeten op comfort en in een omgeving dicht bij de natuur. Het resultaat? Een geheel van eengezinswoningen met een tuintje. Oorspronkelijk werd er vooral ingezet op de samenhang en was er geen plaats voor individuele elementen. Ook nu nog hangt er een zekere dorpssfeer, die bijna doet denken aan een commune of een begijnhof. (Rivierendreef - Kasteeldreef)

We maken opnieuw een sprong voorwaarts in de tijd en houden halt aan de Sint-Martinuskerk, in 1971 gebouwd door architect Jean Gilson. De opvallende gevel heeft de vorm van een trapezium en is versierd met een enorm keramisch werk rond het thema liefdadigheid. Het eigentijdse interieur en de moderne decoratie van de kerk zijn zeker een bezoek waard. (Koningin Fabiolaplein 3)

In 1965 bouwden de twee partnerarchitecten Brunswyck en Wathelet hun nieuwe kantoren in naoorlogse modernistische stijl. Het resultaat is opmerkelijk, met een bijna volledig uit glas opgetrokken gevel. Het gebouw is nu een uitbreiding van het gemeentehuis van Ganshoren. Profiteer van de gelegenheid om binnen te stappen en het interieur te ontdekken: een bakstenen muur in reliëf, een boom ontdaan van zijn bast en een gedeeltelijk hangende trap. (De Villegaslaan 31)

Van daar gaat het naar Moderne Wijk, nog een Brusselse tuinwijk. Het duidelijk herkenbare complex werd ontworpen door Victor Bourgeois en gebouwd tussen 1922 en 1924. Zijn plan was om 500 woningen te bouwen, maar er zouden er slechts 274 het daglicht zien, van 15 verschillende types. Maar de toon wordt vooral gezet door modernistische kubussen met platte daken en witte bepleistering. (Samenwerkersplein)

Résidence Amaryllis is het modernistische werk van Jean Delhaye, die dit hoekgebouw tussen 1956 en 1960 bouwde als zijn persoonlijke woning. De vormen zijn erg geometrisch en de architect ontwierp ook een groot terras aan de achterkant. (Amaryllissenstraat 34)

Nog een beetje modernisme? Dit prachtige huis werd ontworpen door het architectenduo Henau & Mathieux. Het onderscheidt zich door zijn nogal ruwe, strakke gevel. Let op het ontwerp van de ramen, die soms horizontaal, soms verticaal zijn. (Oude Pastoriestraat 20)

De wals van stijlen gaat verder met dit zeer verzorgde gebouw in art-nouveaustijl, gebouwd in 1906 maar waarvan de auteur onbekend is. Zonder extravagant te zijn, is de gevel fijn versierd met lijsten van gekleurde geglazuurde bakstenen en keramische panelen met bloemmotieven. Ook het schrijnwerk is erg fraai! (Vital Riethuisenlaan 13)

In dezelfde straat vind je ook een mooi staaltje van eclectische Beaux-Arts-architectuur. Dit huis uit 1935 is van de hand van de architect Georges Doyen. Het wordt gekenmerkt door een mix van rode baksteen en witte steen, gebeeldhouwde trumeaus, ramen met houten spijlen... (Vital Riethuisenlaan 54)

Daarna keren we op onze stappen terug en gaan we naar het Elisabethpark om er de Basiliek van het Heilig Hart van Koekelberg te bewonderen, de op vier na grootste kerk ter wereld! Het imposante gebouw in art-decostijl is 164 meter lang en 107 meter breed, en de koepel bereikt een hoogte van 93 meter, waarmee hij een echt herkenningspunt is in het Brusselse landschap. Wist je dat de Parijse basiliek van Sacré-Coeur in Montmartre model stond voor het gebouw? En dat de bouw, die in 1909 begon, meer dan 60 jaar in beslag nam? Mis het fantastische panoramische uitzicht vanaf de koepel niet (bezoek tegen betaling)!

Huis Vandevelde is een prachtige villa met vier voorgevels die een Engelse cottagesfeer oproepen en tegelijk baden in een art-deco- en regionalistische context. De villa werd in 1922 ontworpen door Antoine Pompe, volgens een L-vormig plan. Aan de achterkant ligt een tuin waarin je je ver buiten de stad waant... (Jacques Sermonlaan 25)

Ook het volgende huis is apart. De gevel met bordeaux keramische tegels, felrode raamkozijnen en modernistische stijlelementen doen dit huis eruit springen. De architect, André Claessens, liet zich inspireren door de pakketbootstijl en ontleende bepaalde elementen, zoals de kajuitraampjes, aan de maritieme wereld. (Jacques Sermonlaan 55)

Dezelfde Beaux-Arts stijl inspireerde nog andere architecten in Ganshoren, zoals in deze twee herenhuizen die in 1930 werden ontworpen door de architect Auguste Hanssens. De twee kunstig bewerkte gevels zijn een echte blikvanger. De elegantie zet zich door op elke verdieping! Let op de stenen parementen, de gebeeldhouwde trumeaus en pilasters en de loggia in de gevel van het huis links... Een juweeltje! (Broustinlaan 83-85)

In dezelfde laan moeten we absoluut ook even stoppen bij dit art-nouveauhuis uit 1910, een model in zijn soort! Het huis werd gebouwd voor Alphonse Hellinckx. Bewonder vooral de polychrome gevel, het grote raam met hoefijzerboog en de decoratieve aardewerken panelen in het boogvenster. (Broustinlaan 110)

Onze wandeling eindigt in de buurt rond de basiliek, die veel architecturaal moois te bieden heeft. Een opmerkelijk voorbeeld is dit imposant herenhuis in eclectische stijl met neogotische elementen uit 1905. De architect Pepermans ontwierp een huis dat imponeert, niet alleen door zijn brede gevel maar door de algehele aanblik, met gebruik van blauwe steen en tal van decoratieve elementen. (Landsroemlaan 40) 

In dezelfde laan moet je ook even stilstaan bij dit kleine flatgebouw in brutalistische stijl, ontworpen door Paul Caulier in 1966. Het was oorspronkelijk de woning van de architect Caulier zelf, die zijn kantoor had op de eerste verdieping en op de bovenste verdiepingen woonde. Let op het alomtegenwoordige gebruik van beton, de loggia's met bloembakken en het verrassende asymmetrische balkon op de bovenste verdieping. Het interieur geeft een ruwe indruk: wanden van blote baksteen en betonnen plafonds, betonnen wenteltrappen, een schouw in baksteen en beton. (Landsroemlaan 10)

Als je het Elisabethpark doorkruist, dan kom je aan een fraaie hoekvilla in art-decostijl, de voormalige woning van Oscar Bossaert, oud-burgemeester van Koekelberg en industrieel. Het gebouw dateert uit 1930. De architect Albert Callewaert zette, geflankeerd door een beeldhouwer, zijn beste beentje voor. Het resultaat is een weelderige compositie met ronde hoek op de kruising van twee straten. Let ook op de prachtige smeedijzeren toegangsdeur, de gebeeldhouwde friezen rond de deuren en ramen en het prachtige beboste terrein. (Pantheonlaan 1)

Eindigen doen we met Brusselse art nouveau! Je merkt al snel dat het de moeite waard is om even te stoppen bij het huis en atelier van de architect Fernand Lefever. Die bouwde het in 1913 en leverde er zijn visitekaartje mee af.  Vandaar de grote zorg voor de vormen en de decoratie, met prachtige sgraffiti en verfijnd smeedwerk. De voorgevel is van natuursteen, zou je denken. In feite gaat het om een pleisterlaag die natuursteen imiteert, wat een stuk goedkoper is! (Pantheonlaan 59)