Architectuur in Schaarbeek

Gemeenteschool nr. 13, of het Atheneum Fernand Blum werd ontworpen door Henri Jacobs in 1907 en ligt ten zuiden van de stad. Het interieur en de versieringen van het schoolcomplex zweven tussen een eclectische stijl en art nouveau. Met zijn prachtige keramische tegels, friezen, schilderijen op canvas en meer is dit complex meer dan een bezoekje waard. (Ernest Renanlaan 12)

Wandel vervolgens richting het noorden en houd even halt voor de brede gevel van de Schaarbeekse Haard, een gebouw met arbeiderswoningen ontworpen in 1899 door Henri Jacobs in art-nouveaustijl. Zo zie je maar dat art nouveau niet alleen voor de welgestelde klasse was. (Victor Hugostraat 53-65)

Houd even halt bij het Huis Devalck (1900), ontworpen door de gelijknamige architect voor zijn moeder. De openingen en de erker zijn heel opmerkelijk, net als de glas-in-loodramen en de sgraffiti! (André Van Hasseltstraat 32-34)

Aan het Weldoenersplein tref je een aantal opmerkelijke gebouwen, waaronder het huis op nummer 48 van de Daillylaan. Architect Chambon ontwierp er een geometrisch huis in art-nouveaustijl voor zijn schoonzoon. (Daillylaan 48)

Wandel vervolgens verder naar het historische centrum van Schaarbeek. De volledige Louis Bertrandlaan is zeker het vermelden waard, maar bekijk vooral het voormalig Huis Verhaeghe uit 1906. Het huis is ontworpen door Strauven, de Schaarbeekse architect die bekend is als de man achter het Saint-Cyrhuis. Het huis in kwestie is uitbundig gedecoreerd: elk element van de gevel kreeg een rijkelijke versiering, in een overduidelijke art-nouveaustijl! (Louis Bertrandlaan 43)

Op een steenworp afstand schittert een andere school in de prachtige art-nouveaustijl: de scholengroep Ruche, ingewijd in 1907, en ook van de hand van architect Jacobs. De architect ontwierp niet alleen de plannen - die bijna een hectare land beslaan! - maar ook alle details en het meubilair (Josaphatstraat 215, 229 en 241).

Terug op de Louis Bertrandlaan mag je zeker en vast niet voorbijlopen aan de Sint-Servaaskerk, gebouwd in neogotische stijl door Gustave Hansotte tussen 1871 en 1876. De kerk vervangt een voormalige middeleeuwse kerk. Ze werd onlangs gerestaureerd en pronkt trots langs een van de mooiste lanen van Brussel. (Louis Bertrandlaan)

Vlak naast de kerk moet je zeker even halt houden bij het Autriquehuis. Dit en het Tasselhuis zijn de eerste herenhuizen in art-nouveaustijl die Horta in 1893 liet bouwen. In deze sobere en elegante burgerwoning zijn luxe en extravagantie ver te zoeken. Tijdens de restauratie, waarin men heeft getracht om zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke geest te blijven, kreeg het huis ook een museale scenografie, ontworpen door François Schuiten en Benoit Peters. (Haachtsesteenweg 266)

Zelfde straat, andere sfeer: het Huis der Kunsten, dat iets naar achteren ligt ten opzichte van de Haachtsesteenweg, verwelkomt je in een oase van rust. Deze grote neoclassicistische villa met bijgebouwen werd in 1836 opgetrokken voor de lakenhandelaarsfamilie Eenens-Terlinden. Het gebouw ligt op een indrukwekkend stuk grond, een unicum in dit sterk verstedelijkte deel van de stad! (Haachtsesteenweg 147)

En nu op naar de buurvrouw, de Sint-Mariakerk! Het gebouw in romaans-byzantijnse stijl werd opgetrokken van 1845 tot 1888. Opmerkelijk is de koepel met een metalen skelet, iets wat in die tijd amper voorkwam. Wat was het doel van de kerk? De kerk moest dienen als een monumentaal gebouw op het Koninklijk Tracé, dat het Koninklijk Paleis van Brussel met het kasteel van Laken verbindt. (Koninginneplein)

Pareltje gespot! Ook al ligt ze op het grondgebied van de gemeente Sint-Joost, de Ultieme Hallucinatie mag in geen geval ontbreken. Het oorspronkelijke gebouw dateert uit 1841 (of misschien zelfs eerder) en is ook bekend als het Cohn-Donnayhotel, naar de naam van een van de voormalige eigenaars. In 1904 werd het ingrijpend verbouwd door architect Paul Hamesse. De meest spectaculaire veranderingen zijn die aan het interieur. Het gebouw werd van een neoclassicistisch herenhuis omgevormd tot een pareltje van de art nouveau! Vandaag is er in het gebouw een brasserie gevestigd. Perfect om een glas te drinken en een hapje te eten. (Koningsstraat 316)

Laat de rand van de gemeente Schaarbeek achter je liggen en keer terug naar het centrum... en het gemeentehuis, dat oorspronkelijk gebouwd werd tussen 1884 en 1887 door Jules-Jacques van Ysendyck in Vlaamse neorenaissancestijl. Na een brandstichting werd het gemeentehuis in 1911 deels afgebroken en bijna identiek herbouwd door Maurice van Ysendyck, de zoon van Jules-Jacques. (Colignonplein)

Het Huis Langbehn is opgetrokken in art-nouveaustijl door Jean Van Hall, een in Nederland geboren architect, die zelf in dit dubbele huis woonde voordat het in 1926 werd gekocht door de moeder van beeldend kunstenaar Roger Langbehn. Het is nu de thuisbasis van de Roger Langbehn Association, die zich wijdt aan kunsteducatie en eerbied voor de natuur, en er concerten, tentoonstellingen en andere evenementen organiseert. (Renkinstraat 90)

Henri Jacobs, een andere belangrijke figuur in de Brusselse art-nouveau-architectuur, woonde en stierf in Schaarbeek. Zijn opmerkelijke huis, met prachtige gevel, bevindt zich op de Maarschalk Fochlaan. Het omvatte ook zijn kantoren op de begane grond, met niet minder dan vijf tekentafels! De woonvertrekken bevonden zich op de bovenste verdiepingen. (Fochlaan 9)

Stap even verder tot aan het Prinses Elisabethplein, met uitzicht op het monumentale Station van Schaarbeek. Het gebouw van het station is in twee fasen opgetrokken in een eclectische stijl. Het linkergedeelte dateert uit 1887 en heeft een vleugje Vlaamse neorenaissance, terwijl het rechtergedeelte tussen 1913 en 1919 gebouwd werd in art-nouveaustijl. (Prinses Elisabethplein 5)

Even tussendoor: een beetje van je route af bevindt zich de Sint-Suzannakerk, de eerste kerk in Brussel die volledig uit gewapend beton is opgetrokken. De kerk werd tussen 1925 en 1928 gebouwd door de architect Jean Combaz en is ontworpen in een uitgesproken art-decostijl. Het is in meerdere opzichten gewaagd, met bijvoorbeeld een groot aantal glas-in-loodramen die op sommige plaatsen een echte glazen muur lijken te vormen! (Gustave Latinislaan 50)