Architectuur in Ukkel

De route begint met een verkenning van een deel van Coghensquare en de Dekenijstraat en de Philippe Dotremontwijk. In 1934-1935 bouwde architect De Koninck een flatgebouw met handelszaken op de benedenverdieping en drie blokken van twee halfvrijstaande huizen. We zitten hier midden in de modernistische stijl: gebruik van beton, strakke gevels, platte daken enzovoort. (Coghensquare 75-87 en Dekenijstraat 48-54)

Nu gaan we naar het oude centrum van de stad om even halt te houden voor de Sint-Pieterskerk. Hoewel het huidige gebouw in niets meer lijkt op wat eraan voorafging, lijkt het erop dat de locatie al sinds de 12e eeuw dezelfde is. Het gebouw voor je dateert uit 1778-1782 en is in neoklassieke stijl. De hoofdgevel is een elegante mix van baksteen, witte steen en arduin. (Sint-Pietersvoorplein)

Vervolgens komen we opnieuw bij het modernisme terecht. Claire Maison is een opvallend flatgebouw aan de Brugmannlaan. De naam houdt ongetwijfeld verband met de grote ramen in de gevels. Maurice Houyoux was de architect van dit modernistische gebouw uit 1935. Het gebouw omhelst een straathoek, met vormen die doen denken aan de pakketboten van weleer. (Brugmannlaan 421)

Aan dezelfde Brugmannlaan moet je zeker ook het Huis Haerens bekijken, een art-decoherenhuis dat in 1928 werd gebouwd naar de plannen van Antoine Courtens, een architect die bij Horta werd opgeleid. Dit gebouw huisvestte oorspronkelijk twee flats: een luxueuze flat op de eerste verdieping en een tweede, minder luxueuze flat op de begane grond, die bestemd was voor verhuur. (Brugmannlaan 384) 

Als je de Schepenijlaan neemt, zie je algauw aan je rechterhand de Woning Philippe Dotremont, gebouwd door architect De Koninck voor de industrieel en kunstverzamelaar. Het modernistische gebouw onderscheidt zich van zijn buren, in die mate zelfs dat het in 1931-1932 niet eenvoudig was om een bouwvergunning te krijgen! De Belgische architect liet zich inspireren door Le Corbusier, met in het algemeen een grote eenvoud en een dakterras op de bovenste verdieping. (Schepenijlaan 3) 

Maison des Terrasses is nog zo'n modernistisch gebouw, op een steenworp afstand van het vorige. Het werd in 1936 gebouwd door Raphaël Delville en heeft drie terrassen op de eerste en tweede verdieping en een zonnedak op de derde verdieping. (Schepenijlaan 16) 

Laten we vervolgens eens kijken naar een architectenwoning. Die zijn doorgaans de moeite waard! Aan de Schepenijlaan vinden we de woning en het kantoor van architect Léon Sneyers. Dit massieve art-decogebouw werd tussen 1925 en 1927 gebouwd. Sneyers was een belangrijke figuur in de overgang van de geometrische art nouveau naar art deco. (Schepenijlaan 21)

In deze wijk van Ukkel moeten we ook de Russisch-orthodoxe kerk vermelden, die werd opgericht ter nagedachtenis aan Nicolaas II, de laatste Russische tsaar, op initiatief van Russische emigranten die de Oktoberrevolutie van 1917 ontvluchtten. De kerk werd bedacht en ontworpen in 1935, maar werd pas in 1950 ingewijd. Het elegante ontwerp is geïnspireerd op de Russische middeleeuwse architectuur. (Riddershofstedelaan 8)

Tijd voor een omweg langs het Wolvendaalpark om even te verpozen in deze prachtige groene ruimte en het architecturale erfgoed te ontdekken. Het parkkasteel, in klassieke stijl, werd gebouwd in 1763. In dit elegante gebouw is nu de Ukkelse Kunstschool gevestigd. Let ook op het paviljoen in Louis XV-stijl. Het bijzondere hieraan is dat het in 1909 in Amsterdam werd gekocht, steen voor steen werd afgebroken en weer in elkaar werd gezet aan de rand van het park. (Wolvendaallaan)

Bij het verlaten van het park gaan we naar het westelijke deel van de gemeente. Bloemenwerf is een villa die in 1895 werd ontworpen door Henry Van de Velde. Dit was Van de Veldes eerste architecturale creatie. De architect liet zich inspireren door verschillende stijlen en herinterpreteerde de Engelse cottagestijl op zijn eigen manier. Hij woonde korte tijd in deze villa. (Vanderaeylaan 102)

Daarna gaat het weer oostwaarts. We passeren dan aan de Dieweg, een voormalige gemeentelijke begraafplaats die in 1867 werd geopend. Sedert hij niet meer wordt gebruikt, heeft de natuur terug de bovenhand genomen. Zo biedt de site een weelderig spektakel voor liefhebbers van wilde natuur. Veel beroemde mensen liggen hier begraven, waaronder Hergé , de beroemde striptekenaar en geestelijke vader van Kuifje. (Dieweg, 95)

Op onze route zien we nog een huis dat door Henry Van de Velde werd ontworpen: het Grégoire-Lagassehuis. Het dateert uit 1933 en past perfect in de modernistische stijl: strakke lijnen, sobere volumes en een plat dak dat ook dienstdoet als terras. (Dieweg 292) 

En dan nu op naar het observatorium, dat je voor je ziet liggen. We lopen er links omheen. De beroemde en toepasselijk genoemde Ringlaan leidt naar Villa Norine, een groot art-decohuis dat in 1925 werd gebouwd door architect Victor Dirickx. Naast de luxueuze inrichting met vergulde elementen en mozaïek, moet je ook letten op de decoratieve details aan de buitenkant, zoals het traliewerk van de toegangspoort of de opmerkelijke manier waarop het huisnummer is geschreven. (Ringlaan 146)

Iets verderop komen we aan de ingang van de Koninklijke Sterrenwacht van België, een gigantische site van 12 hectare in de vorm van een cirkel, in de jaren 1880 gebouwd door Octave van Rysselberghe. De vele gebouwen schommelen tussen de eclectische en neoklassieke stijl. De site herbergt verschillende afdelingen: astronomie, meteorologie en ruimte-aëronomie. (Ringlaan 3)

Een beetje verderop komen we al meteen bij de volgende bezienswaardigheid, en niet van de minste: de Villa Vandevelde – die niets te maken heeft met de beroemde architect, maar genoemd is naar de eigenaar Maurice Vandevelde. Het gebouw, in 1936 ontworpen door Adrien Blomme en zoon, is helemaal wit behalve de raamkozijnen, het dak en de funderingen, en haalt zijn inspiratie zowel uit art deco als uit het modernisme. (Houzeaulaan 99)

Als we verder rond de site van het observatorium lopen, komen we bij een geheel van tweelinghuizen in de zuiverste modernistische stijl. De architect Georges Ricquier ontwierp ze in 1939. (Ringlaan 118-120) 

Op een steenworp afstand staat het voormalige RTT-gebouw, een mooie illustratie van het naoorlogse modernisme met zijn grote erkers, ronde vormen en het gebruik van glazen bakstenen. Het werd ontworpen door Gaston Brunfaut en gebouwd in 1950. (Evenaarsstraat 45)

Escapades:

Een architectonische en stedenbouwkundige curiositeit: ken je de 'carrés', blokken van kleine arbeiderswoningen die in de tweede helft van de 19e eeuw werden gebouwd en alleen bereikbaar waren via een smalle steeg? Dit concept is bijzonder goed bewaard in Ukkel, vooral in het noordwesten van de gemeente, in de buurt die bekendstaat als de wijk 'De Kat'. (tussen Brugmannlaan en Alsembergsesteenweg)

Het Neckersgatdomein voert je terug naar de tijd toen Ukkel het dorp van de molens en papierfabrieken was. De gebouwen zijn typisch voor de 17e-eeuwse Brabantse architectuur, met een centrale binnenplaats waaromheen het voormalige molenaarshuis en de bijgebouwen liggen – de gebouwen waarin de machines stonden, werden gesloopt. Een bijzonder schilderachtige straat is de Keyenbemptstraat ... (Keyenbemptstraat 66-70)

Veel Brusselse gemeenten hebben tuinwijken. Ukkel is geen uitzondering. De tuinwijk Homborch werd ontworpen door de architect Fernand Bodson, die tussen 1928 en 1930 120 huizen liet bouwen. Het verhaal gaat dat het heel wat moeite kostte om het bouwproject af te ronden en dat de architect regelmatig zelf naar het station moest gaan om arbeiders te werven en naar de werf te brengen! (Homborch)

Last but not least, de site van de Hippodroom van Bosvoorde, die eigenlijk in de gemeente Ukkel ligt! Een oppervlak van 32,5 hectare, voorheen gewijd aan paardenraces. Van de hippodroom zijn nog enkele zeer mooie architecturale elementen bewaard die werden gerenoveerd, zoals de grote tribune in Vlaamse neorenaissancestijl (1875), de kleine tribune in eclectische stijl (1878) en het gebouw waar de jockeys naar de weging moesten (1900). (Terhulpsesteenweg 53)