Wist je dat Brussel in de vijftiende eeuw eigenlijk al een soort hoofdstad avant la lettre was? Onder de Bourgondische hertogen groeide de stad uit tot het politieke en culturele hart van de Lage Landen. Kunstenaars, ambachtslui en kooplieden verdrongen er elkaar. Om nog maar te zwijgen van de uitdijende hofhouding in de bovenstad. Deze wandeling toont hoe Brussel uitgroeide tot een machtscentrum onder de Bourgondiërs en welke laatmiddeleeuwse sporen daarvan vandaag nog te vinden zijn.

Brussel begon nochtans bescheiden. De naam Bruocsella verwees naar een gehucht in een moeraslandschap langs de Zenne. Pas in de dertiende eeuw groeide de nederzetting uit tot een belangrijke residentie van de Brabantse hertogen. Zij verplaatsten hun hof van Leuven naar Brussel, waardoor de stad plots een veel grotere politieke rol kreeg.

Brussel ontwikkelde zich langs een duidelijke topografie met de centrale macht boven op de heuvel en het economische leven beneden. De Grote Markt werd niet voor niets de Nedermerct genoemd, oftewel benedenmarkt. Hier klopte het hart van de stad. Handelaars, ambachtslieden en kooplieden maakten van Brussel een levendige en welvarende handelsstad. 

Zo, daar ben je dan. Maar waar is dat indrukwekkende paleis nu? In 1731 ging het Koudenbergpaleis jammer genoeg volledig in vlammen op. Wat ervan overblijft, ligt nu enkele meters onder de tramsporen van het Koningsplein. Ondergronds ontdek je in de archeologische site van de Koudenberg nog gewelfde gangen, zalen en verborgen kamers van dit ooit machtige paleis.

Het moet er in ieder geval prachtig hebben uitgezien. Oorspronkelijk was het Koudenbergpaleis een burcht op de stadsomwalling. Toen Filips de Goede hertog van Brabant werd, liet hij duidelijk verstaan dat hij vaker in Brussel wilde verblijven. Maar dan moest Brussel wel zorgen dat de hertogelijke residentie een flinke upgrade kreeg. Een hoofdstad bestond nog niet in die tijd, maar hofsteden wel. Wie als stad wilde meetellen, moest de hertog kunnen bijhouden. Dus ging Brussel aan het renoveren. 

Het hoogtepunt van deze transformatie was de bouw van de Aula Magna. Deze indrukwekkende zaal stak boven alles uit: enorme gewelven die bijna veertig meter overspanden, lange spitsboogvensters, tweeëntwintig schoorstenen en een elegante statietrap. Het eerste ontwerp wordt meestal aan Rogier van der Weyden toegeschreven. De statiezaal was ook het decor van talloze beruchte banketten. ‘Leven als een Bourgondiër’ is niet voor niets een begrip. Veel eten en veel drinken, met andere woorden. Krijg je er al honger van? Ook vandaag eet je hier nog altijd als een echte Bourgondiër.

Tot de brand van 1731 was het paleiscomplex met bijbehorende tuinen en vijvers in heel Europa vermaard. En die plek is haar aantrekkingskracht nooit kwijtgeraakt. Vandaag kijkt de Belgische koning vanuit zijn Koninklijk Paleis op de Koudenberg uit op het Warandepark en de benedenstad. Op de plek van de Aula Magna en de oude kapel staat nu het Hotel Grimbergen, het kantoor van visit.brussels! Loop gerust even binnen voor tips en inspiratie om Brussel verder te verkennen.

In al dat feestgedruis zou je het bijna vergeten, maar de Bourgondiërs waren ook vrome mensen. Je ziet de Bourgondiërs onder andere terug in de glas-in-loodramen van de Sint‑Michiels‑en-Sint‑Goedelekathedraal. En ook hier komen we weer Rogier van der Weyden tegen. Hij werd hier in 1464 begraven. 

Maar wil je je echt inleven in het religieuze leven van toen, dan moet je je buiten de toenmalige stadsmuren wagen, richting Anderlecht. Neem de metro in het Warandepark (richting Erasmus, over wie later meer) en stap af aan de halte Sint-Guido. Daar staat de Sint-Pieter-en-Sint-Guidokerk, een belangrijk bedevaartsoord in de late middeleeuwen. De kerk kreeg haar gotische vorm mede dankzij Jan van Ruysbroeck. Hij is ook de architect van de toren van het Stadhuis van Brussel, delen van de Brusselse kathedraal en het paleis op de Koudenberg. De Rem Koolhaas van zijn tijd, zeg maar.