De renaissance in Brussel: een verhaal van welvaart en verbeelding

Brussel genoot in de 16e eeuw grote bekendheid op artistiek vlak. De collecties in de musea (de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten, het Museum Kunst & Geschiedenis, het KBR) getuigen daar volop van. Bernard van Orley staat bekend om zijn prachtige schilderijen en kartons (ontwerpen van wandtapijten). In de 16e eeuw onderscheidde de hoofdstad zich namelijk in de productie van hoogwaardige wandtapijten, een echte luxe-industrie in die tijd. Ze kwamen terecht in vorstelijke residenties in heel Europa. De familie Bruegel heeft meerdere kunstenaars voortgebracht. De beroemdste was Pieter Bruegel de Oude, bekend om zijn kenmerkende schilderijen en gravures. Hij trouwde in de Kapellekerk in de Marollen, waar hij in 1569 ook werd begraven (zijn grafsteen in de kerk kan je nog steeds bezoeken). Op het Kapelleplein staat een standbeeld van hem aan het werk, door Tom Frantzen.

Een van de zeldzame 16e-eeuwse gebouwen in Brussel is de voormalige residentie van de familie Cleve-Ravenstein. Daar huist nu de Cinematek-bibliotheek. De oorspronkelijke kern dateert weliswaar uit de late 15e eeuw. Het vormt een opmerkelijk geheel gebouwd in Brabantse gotiek, een lokale interpretatie van de bekende middeleeuwse stijl.

Neem zeker een kijkje bij de opmerkelijke beiaard aan de Kunstberg als je in de buurt bent. Het instrument staat er sinds 1965 en werd opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco. De twaalf beeldjes (één per uur) verbeelden belangrijke figuren uit de Brusselse geschiedenis zoals  keizer Karel en de graaf van Egmont. We komen er later op terug.

De chique en rustige Zavelwijk lag er niet altijd zo vredig bij als vandaag. Het Egmontpaleis, met delen uit de 16e eeuw, was vroeger omringd door aristocratische stadspaleizen. Het lag vlak bij het hertogelijk hof. Het Culemborghuis werd in 1568 gesloopt, Neem eens een kijkje aan de Kleine Karmelietenstraat 20. Richt je blik omhoog en check de in steen gegraveerde tekst. Deze plek was het verzamelpunt van edelen die zich verzetten tegen het beleid van Filips II. Hun verzet zou uiteindelijk leiden tot de onthoofding van de graven van Egmont en Horne op de Grote Markt. Aan die gebeurtenis herinnert een gedenkplaat die is aangebracht op een van de zuilen bij de ingang van het Broodhuis.

Ook op de Kleine Zavel kan je tijdreizen naar de 16e eeuw. In het midden van het charmante parkje staat een standbeeld van de onfortuinlijke graven van Egmont en Horne. Rondomrond staan standbeelden van persoonlijkheden als Gerard Mercator en Abraham Ortelius die hun stempel hebben gedrukt op het Brussel van die tijd.

Je kan het moeilijk over de Brusselse renaissance hebben zonder het Erasmushuis in Anderlecht te vermelden. Dit pittoreske gotische geheel werd in twee fasen gebouwd, de laatste in 1515. In 1521 werd het de woonplaats van de vermaarde filosoof en theoloog Desiderius Erasmus, de belichaming van het humanisme in onze regio. Nu is het een museum over zijn leven en het intellectuele gedachtegoed tijdens de renaissance. Deze uitzonderlijke historische woning en het aangrenzende begijnhof zijn meer dan een bezoekje waard. 

We kunnen nog wel even doorgaan over de renaissance in Brussel, maar we eindigen dit overzicht met Mercator. Het werk van de welbekende pionier van de cartografie kan je bewonderen in de KBR-collecties.

Vertel dan maar gerust dat de Brusselse plaatsnamen vol verwijzingen naar de renaissance zitten: het Erasmusziekenhuis, het Justus Lipsiusgebouw, de Renaissancelaan, de Keizer Karellaan, de Brederodestraat (genoemd naar Hendrik van  Brederode die ook werd onthoofd omdat hij de opstand tegen de Spaanse onderdrukking had gesteund), enzovoort. De renaissance is overal in Brussel!